TİYATROHANE · ÇALIŞMA STANDARTLARI
En İyi Uygulamalar (Best Practices) Rehberi
Tiyatrohane En İyi Uygulamalar Rehberi; eğitim, prova, topluluk ve performans süreçlerimizde gözettiğimiz temel çalışma ilkelerini görünür hale getirmek amacıyla oluşturulmuştur.
Bu rehber yalnızca ne çalıştığımızı değil, nasıl çalışmayı tercih ettiğimizi de açıklar.
En İyi Uygulamalar, “Best Practices” Nedir?
“Best practices”, Türkçede “en iyi uygulamalar” olarak kullanılan bir kavramdır.
Bir alanda edinilen deneyimlerden, mesleki bilgi birikiminden, etik ilkelerden ve güncel çalışma standartlarından hareketle oluşturulan önerilen uygulama çerçevelerini ifade eder.
En iyi uygulamalar her durumda uygulanması gereken değişmez kurallar anlamına gelmez. Aynı zamanda tek bir “doğru yöntem” bulunduğunu da iddia etmez.
Bunun yerine belirli bir çalışma alanında güvenliği, şeffaflığı, etik sorumluluğu ve çalışma kalitesini destekleyen yöntemleri görünür hale getirir.
Tiyatro ve oyunculuk eğitiminde bu tür bir rehbere ihtiyaç duymamızın önemli nedenlerinden biri çalışma alanımızın doğasıdır.
Oyunculuk; beden, temas, duygular, kişisel sınırlar, grup ilişkileri, güç ilişkileri ve zaman zaman yoğun performans deneyimleriyle çalışır.
Bu nedenle yalnızca ne öğrettiğimiz değil, nasıl çalıştığımız da önemlidir.
Tiyatrohane En İyi Uygulamalar Rehberi de bu anlayıştan hareketle oluşturulmuştur.
Bu rehber bir yasa veya yönetmelik değildir; Tiyatrohane’nin deneyimi, etik yaklaşımı, pedagojik tercihleri ve Travma Bilgili çalışma çerçevesinden hareketle oluşturduğu önerilen uygulamaları açıklar.
Tiyatrohane’de En İyi Uygulamalar
Tiyatrohane’de eğitim ve sahne çalışmalarını yalnızca ortaya çıkan sanatsal sonuç üzerinden değerlendirmiyoruz.
Öğrenme ve üretim sürecinin güvenli, açık, katılımcının sınırlarını gözeten ve yaratıcı çalışmayı destekleyen bir yapıda ilerlemesini de önemsiyoruz.
Bu nedenle çalışmalarımızda özellikle şu alanları gözetiyoruz:
- fiziksel ve psikolojik güvenlik
- şeffaflık ve öngörülebilirlik
- seçim hakkı
- beden sınırları ve rıza
- iş birliği ve karşılıklılık
- grup ilişkileri ve akran desteği
- kapsayıcılık
- geri bildirim dili
- sinir sistemi ve bedensel farkındalık
- sorunların ve rahatsızlıkların paylaşılabileceği açık iletişim kanalları
Bu ilkeler Tiyatrohane’nin Travma Bilgili yaklaşımıyla da doğrudan ilişkilidir.
Temel Çalışma İlkelerimiz
Güvenlik
Bir çalışma alanının yaratıcı olabilmesi için katılımcının fiziksel ve psikolojik güvenliğinin gözetilmesi gerektiğini düşünüyoruz.
Güvenlik, çalışma sırasında hiçbir zaman zorlanma yaşanmaması anlamına gelmez. Oyunculuk ve sahne çalışmaları yeni, alışılmadık veya zaman zaman zorlayıcı deneyimler içerebilir.
Ancak yaratıcı zorlanma ile sınır ihlali aynı şey değildir.
Eğitmenlerin ve çalışma yürütücülerinin bu ayrımı gözetmesini ve katılımcının sınırlarını ifade edebileceği bir çalışma ortamı kurulmasını önemsiyoruz.
Şeffaflık ve Öngörülebilirlik
Katılımcıların mümkün olduğunca neye katıldıklarını bilmeleri gerektiğini düşünüyoruz.
Bu nedenle programların süresi, içeriği, çalışma biçimi, değerlendirme sistemi, performans süreçleri ve katılımcıdan beklenenler konusunda açık iletişim kurmaya çalışıyoruz.
Bir egzersizin amacı veya çalışma biçimi gerektiğinde katılımcılarla paylaşılır.
Özellikle fiziksel temas, kişisel paylaşım veya yoğun duygusal içerik barındırabilecek çalışmalarda öngörülebilirlik, güvenli çalışma ortamının önemli parçalarından biridir.
Seçim Hakkı
Bir katılımcının bir çalışmaya dahil olması, çalışma üzerindeki bütün seçim hakkını kaybettiği anlamına gelmez.
Katılımcılar ihtiyaç duyduklarında bir egzersizin uygulanış biçimi hakkında soru sorabilir, sınırlarını ifade edebilir veya uygun olduğunda farklı bir katılım biçimi seçebilir.
Seçim hakkı, oyunculuk eğitimini kolaylaştırmak veya katılımcıyı her türlü zorlanmadan uzak tutmak anlamına gelmez.
Amaç, katılımcının çalışma sürecinde kendi bedeni ve deneyimiyle ilişkisini sürdürebilmesini desteklemektir.
Beden, Temas ve Rıza
Oyunculuk ve sahne çalışmaları fiziksel temas içerebilir.
Ancak bir egzersizin veya sahnenin sanatsal gerekliliği, fiziksel temas için otomatik olarak onay verildiği anlamına gelmez.
Temasın gerekli olduğu çalışmalarda sınırların açıklaştırılmasını ve mümkün olduğunca açık onay alınmasını önemsiyoruz.
Rıza tek seferlik ve değiştirilemez bir karar değildir.
Katılımcı daha önce kabul ettiği bir çalışma konusundaki sınırını daha sonra değiştirebilir.
Geri Bildirim Dili
Oyunculuk eğitiminin önemli parçalarından biri geri bildirimdir.
Tiyatrohane’de geri bildirimin kişinin karakterine veya kişiliğine değil, çalışmaya ve gözlemlenebilir sürece yönelmesini önemsiyoruz.
Aşağılama, utandırma veya kişiyi küçülterek performans elde etmeye çalışma yöntemlerini eğitim yaklaşımımızın bir parçası olarak görmüyoruz.
Geri bildirimin açık, somut ve gelişimi destekleyen bir çalışma aracı olması gerektiğini düşünüyoruz.
Grup İlişkileri ve Akran Desteği
Tiyatro bireysel olduğu kadar kolektif bir çalışma alanıdır.
Bu nedenle katılımcıların yalnızca eğitmenle değil, birbirleriyle kurdukları ilişki de öğrenme ortamının parçasıdır.
Dinleme, birbirinin sınırlarını gözetme, ortak üretim, karşılıklı destek ve farklı çalışma biçimlerine alan açma grup kültürünün önemli bileşenleridir.
Rekabetin yaratıcı sürecin önüne geçtiği bir yapı yerine, birlikte gelişmenin mümkün olduğu bir çalışma ortamını desteklemeyi hedefliyoruz.
Kapsayıcılık
Katılımcıların farklı geçmişlere, kimliklere, bedenlere, deneyimlere ve öğrenme biçimlerine sahip olabileceğini kabul ediyoruz.
Çalışma ortamında kültürel, tarihsel ve toplumsal bağlamları gözetmeyi; ayrımcı, küçültücü veya dışlayıcı bir çalışma dilinden kaçınmayı önemsiyoruz.
Kapsayıcılığı yalnızca herkesin aynı biçimde katılması olarak değil, farklı katılım biçimlerine alan açabilmek olarak ele alıyoruz.
Eğitim ve Prova Süreçlerinde Nasıl Çalışıyoruz?
En iyi uygulamaların yalnızca ilkeler halinde kalmaması gerektiğini düşünüyoruz.
Bu nedenle eğitim ve prova süreçlerimizde çalışma çerçevesinin mümkün olduğunca görünür ve anlaşılır olmasına dikkat ediyoruz.
Çalışma Çerçevesini Açıklıyoruz
Dersin veya provanın amacı, süresi ve çalışma biçimi mümkün olduğunca önceden paylaşılır.
Katılımcıdan beklenenler konusunda açık iletişim kurulur.
Temas Gerektiren Çalışmaları Açıklaştırıyoruz
Beden teması içeren egzersiz ve sahnelerde temasın amacı ve biçimi mümkün olduğunca önceden belirlenir.
Katılımcının sınır belirtmesi için alan bırakılır.
Molaları ve Çalışma Süresini Gözetiyoruz
Uzun veya yoğun çalışmaların yapısına uygun olarak mola ve geçiş alanları oluşturulur.
Çalışma süresinin mümkün olduğunca öngörülebilir olması önemsenir.
Yoğun İçerikle Çalışırken Seçim Alanını Koruyoruz
Duygusal veya fiziksel olarak yoğun materyallerle çalışırken katılımcının kendi deneyimini fark edebilmesine ve gerektiğinde sınırlarını ifade edebilmesine alan açılır.
Geri Bildirimi Çalışmaya Yöneltiyoruz
Geri bildirim kişiliğe değil oyunculuk, performans veya çalışma sürecinde gözlemlenebilir unsurlara yönelir.
Kapanış ve Geçiş Alanlarını Önemsiyoruz
Özellikle yoğun çalışma süreçlerinde prova veya dersin bir anda kesilmesi yerine mümkün olduğunda kısa bir kapanış ve geçiş alanı oluşturulur.
YAŞA UYGUN ÇALIŞMA
Çocuklar ve 18 Yaş Altı Katılımcılar
Çocuk ve gençlerle yürütülen çalışmalarda yaşa uygun iletişim ve gelişimsel ihtiyaçları ayrıca gözetiyoruz.
Çocuğun veya gencin programa katılması, sınırlarını ifade etme veya seçim yapma hakkını ortadan kaldırmaz.
Özellikle beden, temas, kişisel paylaşım, grup içindeki görünürlük ve sahneye çıkma gibi alanlarda katılımcının hazır oluşunu dikkate alıyoruz.
Veli bilgilendirmesi programın yapısına göre sürecin bir parçasıdır.
Bunun yanında eğitim alanındaki çocuğun veya gencin bireysel sınırlarını ve mahremiyetini de gözetiyoruz.
Sahneye çıkmanın programın yapısına göre zorunlu olmadığı çalışmalarda alternatif katılım biçimleri sunulabilir.
Her çocuk ve gençlik programı kendi amacı, yaş grubu ve program yapısı içinde ayrıca değerlendirilir.
GÜVENLİ İLETİŞİM
Güvenli İrtibat Kişisi
Bir eğitim, prova veya topluluk sürecinde katılımcının yaşadığı her konuyu doğrudan kendi eğitmeniyle paylaşması kolay olmayabilir.
Bu nedenle Tiyatrohane’de Güvenli İrtibat Kişisi uygulaması bulunur.
Katılımcılar; çalışma ortamı, sınırlar, iletişim biçimi, eğitmen veya grup ilişkileriyle ilgili kendilerini rahatsız eden bir durum olduğunda Güvenli İrtibat Kişisi ile iletişim kurabilir.
Güvenli İrtibat Kişisinin görevi yaşanan durumu yargılamak veya taraflar adına karar vermek değildir.
Öncelikle bildirimi dinler, kurum içindeki ilgili süreçler hakkında bilgi verir ve konunun uygun biçimde ele alınabilmesi için gerekli iletişim sürecini destekler.
Paylaşımlarda mahremiyet mümkün olduğunca gözetilir.
Ancak güvenlik, çocuk koruma veya yasal yükümlülük gerektiren durumlarda mutlak gizlilik sözü verilmez.
Bu sistemin amacı, bir sorun yaşandığında kiminle ve nasıl iletişim kurulacağının belirsiz kalmamasıdır.
Travma Bilgili Yaklaşım ile İlişkisi
Tiyatrohane’nin en iyi uygulama çerçevesinin önemli kaynaklarından biri Travma Bilgili yaklaşımdır.
Travma Bilgili yaklaşım; güvenlik, şeffaflık, seçim hakkı, iş birliği, sınırlar ve kişinin kendi deneyimi üzerinde söz sahibi olmasını destekleyen ilkeler sunar.
Tiyatrohane bu yaklaşım üzerine 2019’dan beri çalışıyor.
2022’den itibaren yaklaşımın araçları oyunculuk eğitim programlarının içine sistematik olarak entegre edilmeye başladı.
Yaklaşımın kuramsal çerçevesini ve eğitimlerimizdeki yerini ayrı merkez sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Yaşayan Bir Rehber
En iyi uygulamalar tamamlanmış ve bir kez yazıldıktan sonra değişmeden kalan kurallar değildir.
Sanat eğitimi, pedagojik araştırmalar, Travma Bilgili yaklaşım, sahne güvenliği ve çalışma kültürü geliştikçe uygulamalarımızı da gözden geçiriyoruz.
Bu rehberi, Tiyatrohane’de nasıl bir çalışma ortamı kurmaya çalıştığımızı görünür hale getiren ortak ve gelişmeye açık bir referans olarak görüyoruz.
Zaman içinde farklı konulara yönelik daha ayrıntılı uygulama rehberleri yayımlanabilir.